سيد محمد على ايازى
115
مصحف امام على ( ع ) ( فارسى )
ترتيب و تقديم آيات كردهاند . بنابر اين ، آنچه مىتوان از اختصاصات مصحف امام ياد كرد ، ذكر ناسخ و منسوخ آيات است . به اين معنا كه گاه آيهاى در سورهاى ناسخ است ، همين ناسخ بودنش مشخص شده و اگر منسوخ است ، باز منسوخ شدنش به حكم جديد معين گرديده است ، نه اينكه اگر فرضا در سوره بقره آيهاى ناسخ آيهاى در سوره نساء است ، مؤخر از آيه سوره نساء شده باشد ، زيرا لازمه چنين چينشى به هم ريختن آيات بخشى از سورهها و تغيير جاى آنهاست ، به اين جهت احتمال اول در روايات كلا مردود است ، چه استظهار شيخ مفيد را درست بدانيم و چه درست ندانيم . معقولترين احتمال همين است كه بگوييم : منظور از جمله : كتب فى مصحفه الناسخ و المنسوخ ، ذكر و تعيين آيات ناسخ و منسوخ است و تعيين كردن اين موارد ، ملازمهاى با دگرگون كردن ترتيب ندارد . و از آنجا كه تعداد آيات ناسخ و منسوخ در فرض سهلانگارانه آن كه هر نوع تنافى بدون را شامل شود و مثل تخصيص ، تقييد و تبيين را به حساب نسخ بگذاريم ، 300 آيه مىشود « 1 » ، در حالى كه عده بسيارى اين تعداد را قبول نكردهاند و قرآن پژوهان متأخر به حد اكثر 24 مورد بلكه 10 مورد رساندهاند « 2 » و مرحوم آيت اللّه خويى تنها آيه نجوى را از موارد نسخ به حساب آوردهاند « 3 » و اين تعداد از آيات كجا و 6236 آيه كجا تا بخواهيم
--> ( 1 ) - در باب تعداد آيات نسخ و مباحثى كه در اين باب مطرح است نك : زركشى ، البرهان ، ج 2 / 169 و 171 ، سيوطى ، الاتقان ، ج 3 / 71 - 76 ، همچنين خويى البيان / 278 و معرفت ، التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 / 302 - 414 . ( 2 ) - معرفت ، التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 / 303 - 317 ، و نيز مولايى نيا ، نسخ در قرآن / 420 . ( 3 ) - خويى ، ابو القاسم ، البيان / 275 - 375 .